AST/ALT Oranı (De Ritis Ratio): Alkolik ve Non-Alkolik Ayrımı

Son güncelleme: 2026 · Kanıt düzeyi: AASLD 2023, EASL 2024, ACG 2017/2023, BSG 2018 kılavuzları temel alınmıştır.

Karaciğer Enzim Yüksekliği: 2026 Perspektifi

Karaciğer enzim yüksekliği, rutin kan tetkiklerinde en sık karşılaşılan asemptomatik bulgulardan biridir; genel popülasyonda %10-20 oranında görülür. 2026 yaklaşımı; enzim paternine göre (hepatosellüler vs kolestatik), yüksekliğin derecesine ve süresine göre basamaklı bir algoritma izler. MASLD (Metabolik Disfonksiyon İlişkili Steatotik Karaciğer Hastalığı) yeni terminolojisi ile en sık neden olarak öne çıkmıştır.

Enzimlerin Klinik Anlamı

• ALT (Alanin Aminotransferaz): Hepatosit için özgül; normal <35 U/L (erkek), <25 U/L (kadın) — 2017 ACG ile güncellendi.
• AST (Aspartat Aminotransferaz): Karaciğer, kas, kalp, eritrositlerde bulunur.
• ALP (Alkalen Fosfataz): Kolestaz ve kemik döngüsü belirteci.
• GGT (Gama-Glutamil Transferaz): Safra yolu ve alkol/ilaç indüksiyonu.

Enzim Paterni

Hepatosellüler Patern (ALT/AST ağırlıklı)

R değeri = (ALT/ULN) / (ALP/ULN) >5 hepatosellüler; <2 kolestatik; 2-5 mikst. En sık nedenler: MASLD, viral hepatit, alkol, DILI, otoimmün hepatit.

Kolestatik Patern (ALP/GGT ağırlıklı)

PBC, PSC, koledokolitiazis, kolestatik DILI, infiltratif hastalıklar (amiloid, sarkoidoz, lenfoma).

De Ritis Oranı (AST/ALT)

• AST/ALT >2 + GGT yüksek → alkolik karaciğer hastalığı
• AST/ALT <1 → MASLD, viral hepatit
• AST/ALT >1 (alkol olmadan) → ileri fibrozis/siroz

Basamaklı Değerlendirme (AASLD 2023)

1. 1. Basamak: Tekrar test (2-4 hafta sonra), ilaç/alkol/herbal öyküsü, BMI, bel çevresi.
2. 2. Basamak: HBsAg, Anti-HCV, ferritin, TSAT, karaciğer USG, glukoz, lipid.
3. 3. Basamak: ANA, ASMA, AMA, IgG, seruloplazmin, α1-AT, anti-tTG.
4. 4. Basamak: FibroScan, ELF, MRCP; gerektiğinde biyopsi.

Sık Nedenler

MASLD/MASH

Metabolik risk faktörü (obezite, T2DM, dislipidemi, HT) + karaciğer yağlanması. FIB-4 <1.3 düşük risk, >2.67 yüksek fibrozis riski; FibroScan doğrulama için.

Viral Hepatit

HBsAg, Anti-HCV pozitifliği ileri değerlendirme gerektirir. Anti-HBc IgM akut, HBV DNA/HCV RNA aktivite göstergesidir.

DILI

Reçeteli + reçetesiz + herbal ürünler sorgulanmalı. RUCAM ≥6 olası ilişki. Şüpheli ajan kesilir, N-asetilsistein (parasetamol) uygulanır.

Alkolik Karaciğer

AUDIT-C ≥4 (erkek) / ≥3 (kadın) taraması; GGT ve CDT (karbonhidrat eksik transferrin) destekleyici.

Otoimmün Hepatit

ANA, ASMA, anti-LKM1 pozitifliği + IgG yüksekliği + histoloji ile tanınır.

Metabolik Nedenler

Wilson (genç hastada), hemokromatoz (orta yaş erkek, ferritin yüksek), α1-AT eksikliği (KOAH+karaciğer).

Ekstrahepatik Nedenler

• Kas: AST yüksek + CK yüksek; egzersiz, miyopati, rabdomiyoliz.
• Tiroid: Hipo/hipertiroidi hafif enzim yüksekliği yapar.
• Çölyak: Anti-tTG IgA + total IgA taraması.
• Adrenal yetmezlik, anoreksia nervoza: Nadir nedenler.

Görüntüleme

Karaciğer USG ilk basamak; steatoz, kitle, safra yolu genişliği değerlendirilir. MR/MRCP kolestatik paternde ve PSC/PBC şüphesinde. FibroScan (VCTE) + CAP fibrozis ve steatoz miktarını non-invaziv verir.

Non-İnvaziv Fibrozis Testleri

• FIB-4: Yaş × AST / (Plt × √ALT). <1.3 düşük, >2.67 yüksek risk.
• APRI: AST/ULN × 100 / Plt. >1.5 anlamlı fibrozis.
• ELF: HA + PIIINP + TIMP-1. >9.8 ileri fibrozis.
• FibroScan: ≥8 kPa anlamlı fibrozis, ≥12 kPa siroz olasılığı.

Karaciğer Biyopsisi

Non-invaziv testler yetersizse, tanı belirsizse veya birden çok etiyoloji şüphesi varsa endikedir. METAVIR ve Ishak skorları kullanılır.

Özel Popülasyonlar

Gebelik

Trimestre özgü nedenler: hiperemezis (1. trimester), ICP (2-3. trimester, safra asidi yüksek), HELLP/AFLP (3. trimester, acil). Doğum tek küratif tedavi.

Pediatri

Yaşa göre normal aralık farklıdır; metabolik hastalıklar (Wilson, α1-AT, glikojen depo), otoimmün hepatit, çölyak, obezite ilişkili MASLD.

Yaşlılar

Polifarmasi kaynaklı DILI, safra yolu taşları, malignite (metastaz) daha sık.

İzlem Stratejisi

Hafif izole yükseklik (<3× ULN) + risk faktörü yok → 3-6 ay tekrar. Persistan yükseklik veya risk faktörü varsa ileri araştırma. FIB-4 taraması tüm metabolik risk taşıyan hastalarda önerilir (AASLD 2023).

Doktor Seçimi

Karaciğer enzim yüksekliği iç hastalıkları uzmanı ile başlanır; sebat eden veya kompleks olgular hepatoloji/gastroenteroloji uzmanına yönlendirilir. Multidisipliner yaklaşım metabolik komorbiditelerin (diyabet, obezite, dislipidemi) yönetimini de kapsar.

Sık Sorulan Sorular

Hafif enzim yüksekliği tehlikeli mi?

Kısa vadede semptomsuz olabilir; ancak altta yatan MASLD, viral hepatit veya erken fibrozis ihmal edilmemelidir.

Ne zaman doktora başvurmalıyım?

3× ULN üzeri yükseklik, sarılık, karın ağrısı, halsizlik varsa acil değerlendirme gerekir.

Enzim yüksekliği geri döner mi?

MASLD'de kilo verme, alkol bırakma, ilaç kesilmesi ile normale dönebilir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi bireyseldir. İç hastalıkları uzmanınıza danışınız.