Ülseratif Kolit Takibi

Ülseratif kolit (ÜK), kolonun mukozasında diffüz inflamasyonla seyreden kronik bir inflamatuvar bağırsak hastalığıdır. Modern takip; mukozal iyileşme, biyobelirteç hedefleri (CRP, fekal kalprotektin) ve risk uyumlu kolonoskopik sürveyansa dayanır. Bu rehber ECCO 2022 ve AGA 2020 kılavuzları doğrultusunda hazırlanmıştır.

Tanım ve Epidemiyoloji

Ülseratif kolit rektumdan başlayıp proksimale doğru süreklilik gösteren mukozal inflamasyondur; proktit, sol kolit ve pankolit olarak sınıflanır. Türkiye dahil pek çok ülkede insidans son 30 yılda artmıştır. Pik yaş 15-35'tir; ikinci, daha küçük bir pik 50-70 yaş arasında izlenir.

Belirtiler ve Klinik Seyir

Tipik belirtiler kanlı ishal, urgensy (acil dışkılama hissi), tenezm ve karın krampıdır. Hastalık alevlenme-remisyon paterninde seyreder. Ekstraintestinal tutulumlar artralji, sakroiliit, üveit, eritema nodozum, pyoderma gangrenozum ve primer sklerozan kolanjit olabilir. Şiddetli alevlenmede ateş, taşikardi, anemi ve hipoalbuminemi görülür; Truelove-Witts kriterleri kullanılır.

Tanı ve Değerlendirme

Tanı klinik, laboratuvar (CRP, fekal kalprotektin), endoskopi ve biyopsiye dayanır. Kalprotektin >250 µg/g aktif inflamasyonu güçlü öngörür. Tanı anında kolonoskopiyle hastalık yaygınlığı (Montreal: E1/E2/E3) ve şiddeti (Mayo Endoskopik Skor) belirlenir. Enfeksiyöz kolitler (Clostridioides difficile, CMV) dışlanmalıdır.

Tedavi Yaklaşımı (Güncel Kılavuzlar)

Hafif-orta proktit/sol kolitte birinci basamak topikal + oral 5-aminosalisilatlardır. Yanıt yetersizse oral steroide (budesonid MMX) geçilir. Orta-şiddetli hastalıkta veya steroid bağımlılığında biyolojik (anti-TNF: infliksimab, adalimumab; vedolizumab; ustekinumab; risankizumab) ve küçük moleküller (tofasitinib, upadasitinib, ozanimod) gündemdedir. ECCO 2022 ve AGA 2020 'treat-to-target' yaklaşımı önerir: semptomatik remisyon + endoskopik mukozal iyileşme + normal kalprotektin.

İzlem ve Kolorektal Kanser Sürveyansı

Tanıdan 8-10 yıl sonra (PSK eşliğinde tanı anında) kromoendoskopi veya yüksek çözünürlüklü beyaz ışık kolonoskopisi ile sürveyans başlatılır. Aktif hastalıkta her 3-6 ayda bir CRP, kalprotektin ve hemogram kontrolü; remisyonda yılda en az bir kez değerlendirme önerilir. Aşılama (pnömokok, influenza, HBV, HPV) ve kemik sağlığı izlemi standarttır. Sigara bırakma, NSAID'lerden kaçınma, D vitamini yeterliliği ve düzenli egzersiz önemli yaşam tarzı önlemleridir.

Cerrahi ve Komplikasyonlar

Medikal tedaviye yanıtsız fulminan kolit, toksik megakolon, masif kanama, perforasyon veya displazi/kanser cerrahi endikasyonlarıdır. Standart prosedür restoratif proktokolektomi + ileal poş-anal anastomozdur (IPAA). Postoperatif dönemde poşit takibi yapılır.

Beslenme ve Yaşam Tarzı

Aktif dönemde düşük lifli, düşük FODMAP yaklaşımı tolere edilebilirliği artırır; remisyonda Akdeniz tipi beslenme önerilir. Demir, B12, folat, D vitamini ve kalsiyum eksiklikleri taranır. Düzenli egzersiz kemik sağlığı ve psikososyal iyilik için önemlidir. Stres yönetimi, kognitif davranışçı terapi alevlenmelerin sıklığını azaltabilir.

Sık Sorulan Sorular

Ülseratif kolit Crohn'dan nasıl ayrılır?

ÜK yalnızca kolonu, mukozayı tutar ve süreklidir; Crohn ağızdan anüse her segmenti tutabilir, transmuraldir ve atlamalı lezyonlar gösterir.

Ülseratif kolit kanser riski nedir?

Pankolit ve 8-10 yıl üstü hastalık süresinde kolorektal kanser riski artar; düzenli sürveyans kolonoskopisi şarttır.

Diyet hastalığı tedavi eder mi?

Diyet ÜK'yı tedavi etmez; ancak alevlenmede düşük lifli, laktozsuz beslenme tolere edilmesini kolaylaştırır.

Biyolojik tedavi ne zaman başlanır?

Steroid bağımlılığı/dirençli olgular, orta-şiddetli endoskopik aktivite veya kötü prognoz belirteçleri varlığında erken biyolojik tedavi tercih edilir.

Gebelikte ne yapılmalı?

Remisyonda gebelik güvenlidir. 5-ASA, azatiyoprin ve birçok biyolojik (sertolizumab dahil) gebelikte sürdürülebilir; metotreksat ve tofasitinib kontrendikedir.

Aşı yaptırabilir miyim?

İnaktif aşılar (influenza, pnömokok, HBV, HPV) güvenle yapılabilir; canlı aşılar biyolojik/immünosupresif tedavi alanlarda kontrendikedir.

İlgili konular: Crohn Hastalığı Takibi, IBS Tedavisi, Kronik İshal Tedavisi, Gastrit Tedavisi, Reflü Tedavisi, Bağırsak Hastalıkları Takibi. Daha fazla rehber için klinikuzmani.com.tr.