Peptik ülser hastalığı; mide veya duodenum mukozasının kas tabakasına ulaşan, çapı 5 mm'yi aşan defektler olarak tanımlanır. Günümüzde tedavi başarısı, doğru etiyolojik sınıflama, Helicobacter pylori varlığının netleştirilmesi, NSAİİ kullanımının sorgulanması ve uygun asit baskılama rejimiyle %95'in üzerine ulaşmaktadır. Bu rehber, American College of Gastroenterology (ACG) 2022, Maastricht VI/Florence Konsensüsü ve Türk Gastroenteroloji Derneği önerileri çerçevesinde, hekim titizliğinde fakat hasta dostu bir dille hazırlanmıştır.

Ülser Nedir, Nasıl Oluşur?

Mide ve duodenum mukozası, asit ve pepsine karşı bikarbonat, mukus, prostaglandinler ve mukozal kan akımıyla korunur. Bu denge bozulduğunda yüzeyel erozyonlar başlar; defekt muskularis mukozayı geçtiğinde "ülser" tanımı kullanılır. En sık iki neden vardır: H. pylori enfeksiyonu (duodenum ülserlerinin %80-95'i, mide ülserlerinin %70'i) ve NSAİİ kullanımı. Daha az sıklıkla Zollinger-Ellison sendromu, Crohn hastalığı, viral enfeksiyonlar (CMV, HSV), iskemi, radyoterapi, kokain kullanımı ve idiyopatik nedenler rol oynar.

Belirtiler: Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

Klasik ülser semptomu, epigastrik bölgede yanma, kemirici tarzda ağrıdır. Duodenum ülserinde ağrı genellikle aç karnına ve gece yarısı belirginleşir, yiyecek ve antasit ile geçer; mide ülserinde ise yemekle birlikte ağrı tetiklenebilir. Bulantı, erken doyma, iştahsızlık, kilo kaybı, şişkinlik ve geğirme eşlik edebilir. Aşağıdaki "alarm" semptomları, gecikmeden endoskopik değerlendirme gerektirir:

• Hematemez (kan kusma), melena (siyah, katran kıvamında dışkı)
• Açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği anemisi
• Disfaji, persistan kusma
• 50 yaş üzerinde yeni başlayan dispepsi
• Mide kanseri aile öyküsü

Tanı Süreci

Altın standart, üst gastrointestinal sistem endoskopisidir. Endoskopi sırasında ülserin yeri, boyutu, sayısı, Forrest sınıflaması (kanama riski) belirlenir; biyopsi ile H. pylori, malignite ve özel etiyolojiler değerlendirilir. Mide ülserlerinden mutlaka biyopsi alınmalı, 8-12 hafta sonra iyileşmenin kontrolü için endoskopi tekrarlanmalıdır. H. pylori için non-invaziv testler arasında üre nefes testi (UBT-13C), dışkı antijen testi ve seroloji yer alır; hassasiyet açısından UBT ve dışkı antijeni tercih edilir. PPI kullanımı testten en az 2 hafta, antibiyotik kullanımı 4 hafta önce kesilmelidir; aksi halde yanlış negatiflik artar.

Tedavi Prensipleri

1. Asit Baskılama

Proton pompa inhibitörleri (PPI), ülser iyileşmesinde temel ilaç sınıfıdır. Standart dozda PPI (omeprazol 20 mg, esomeprazol 40 mg, pantoprazol 40 mg, lansoprazol 30 mg, rabeprazol 20 mg) duodenum ülserinde 4 hafta, mide ülserinde 8 hafta süreyle önerilir. Vonoprazan gibi potasyum-rekabetçi asit blokerleri (P-CAB), özellikle dirençli vakalarda ve eradikasyon rejimlerinde daha hızlı ve güçlü asit baskılaması sağlar. H2 reseptör blokerleri (famotidin) ikinci basamak seçenektir.

2. H. pylori Eradikasyonu

H. pylori pozitifse, ülser nüksünü %60'tan %5'in altına indiren eradikasyon tedavisi zorunludur. Türkiye'de klaritromisin direnci %30'un üzerinde olduğu için, ilk basamak olarak bizmutlu dörtlü tedavi (14 gün) önerilir: PPI 2x1 + bizmut subsitrat 4x120 mg + tetrasiklin 4x500 mg + metronidazol 3x500 mg. Detaylı protokol için H. Pylori Tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

3. NSAİİ ve Aspirin Yönetimi

NSAİİ ilişkili ülserde ilk adım, mümkünse ilacın kesilmesidir. Kesilemiyorsa selektif COX-2 inhibitörüne (ör. selekoksib) geçiş ve PPI ile birlikte kullanım önerilir. Düşük doz aspirin alan ülser hastalarında, eradikasyon sonrası aspirine PPI kapsamasıyla devam edilir; aspirinin tamamen kesilmesi kardiyovasküler riski artırabilir ve kardiyoloğa danışılmalıdır.

4. Yaşam Tarzı ve Beslenme

Sigara, ülser iyileşmesini geciktiren ve nüks oranını ikiye katlayan en güçlü değiştirilebilir faktördür; bırakılması mutlaka önerilir. Alkol, kahve ve baharatlı yiyeceklerin "ülser yaptığı" yaygın bir efsanedir; ancak semptomları artırıyorsa kişisel olarak kısıtlanabilir. Düzenli, küçük ve sık öğünler; geç saatte yatmamak; stres yönetimi; yeterli uyku tedaviyi destekler.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmeyen ya da geç tanı alan ülserlerde dört ana komplikasyon görülür: kanama (en sık), perforasyon (ani başlangıçlı şiddetli karın ağrısı, tahta karın), penetrasyon (komşu organlara, özellikle pankreasa) ve çıkış obstrüksiyonu (tekrarlayan kusma, kilo kaybı). Kanamalı ülserde endoskopik hemostaz (enjeksiyon, termal koagülasyon, hemoklips) altın standarttır; perforasyonda acil cerrahi gerekir.

Refrakter ve Nüks Eden Ülserler

8-12 haftalık standart tedaviye rağmen iyileşmeyen ülserlerde şu sorular sorulmalıdır: H. pylori gerçekten eradike edildi mi? Hasta NSAİİ kullanmaya devam ediyor mu? PPI uyumu yeterli mi? Zollinger-Ellison sendromu (serum gastrin, sekretin testi) dışlandı mı? Mide ülserinde malignite biyopsiyle ekarte edildi mi? Bu noktada referans bir gastroenteroloji merkezine yönlendirme uygundur.

Takip ve Nüks Önleme

Duodenum ülserinde H. pylori eradike edildiyse rutin endoskopi gerekmez; semptomların düzelmesi yeterlidir. Mide ülserinde ise tedavi sonunda kontrol endoskopisi ve gerekirse yeniden biyopsi zorunludur. Eradikasyon başarısı, tedavi bitiminden 4-8 hafta sonra üre nefes testi veya dışkı antijen testi ile doğrulanır.

Sık Sorulan Sorular

Ülser tedavisi ne kadar sürer?

Komplikasyonsuz duodenum ülserinde 4 hafta, mide ülserinde 8 hafta PPI önerilir. H. pylori varsa 14 günlük bizmutlu dörtlü eradikasyon eklenir.

Ülser kendiliğinden iyileşir mi?

Bazı küçük lezyonlar geçici olarak kapanabilir, ancak altta yatan H. pylori veya NSAİİ nedeni tedavi edilmediği sürece nüks ve komplikasyon riski yüksektir.

Ülserde diyet nasıl olmalı?

Düzenli, küçük, sık öğünler önerilir. Sigara mutlaka bırakılmalı; semptom tetikleyen kahve, alkol ve baharatlı yiyecekler kişiye göre kısıtlanmalıdır.

Ülser kanaması nasıl anlaşılır?

Siyah katran kıvamında dışkı (melena), kan kusma (hematemez), halsizlik, baş dönmesi ve çarpıntı acil endoskopi gerektirir.

Ülser tedavisi sonrası kontrol gerekir mi?

Mide ülserinde 8-12 hafta sonra kontrol endoskopisi ve biyopsi gereklidir. Duodenum ülserinde semptom düzelmesi yeterlidir, ancak eradikasyon mutlaka kontrol edilmelidir.

Uzman Görüşü ve Ek Kaynaklar

Klinik karar süreçlerinizi güçlendirmek için Klinik Uzmanı üzerinden ilgili uzman hekim profillerine ulaşabilir; dahiliye uzmanları ve gastroenteroloji uzmanları dizinini inceleyebilirsiniz.

İlgili Sayfalarımız

• Gastrit Tedavisi
• Reflü Tedavisi
• H. Pylori Tedavisi
• Mide Hastalıkları Takibi
• Fonksiyonel Dispepsi Tedavisi
• Hazımsızlık Tedavisi
• Şişkinlik Tedavisi
• Mide Ağrısı Tedavisi
• Karaciğer Yağlanması Tedavisi
• Tüm Tedaviler