Siroz Takibi: Kompansasyondan Transplantasyona Bütüncül Yaklaşım

Siroz, karaciğerin yaygın fibrozis ve nodüler rejenerasyonla yeniden yapılanmasıdır. Kompanse evrede yıllık mortalite düşükken, dekompansasyon (asit, varis kanaması, ensefalopati, sarılık) sonrası prognoz hızla kötüleşir. Doğru takip, dekompansasyonu önlemek ve gelişen komplikasyonları erken yönetmektir.

Tanı ve evreleme

Klinik bulgular, laboratuvar (düşük albümin, uzun INR, trombositopeni), görüntüleme (heterojen karaciğer, splenomegali, kollateraller) ve FibroScan (>12.5–15 kPa) ile tanı konur. Prognoz Child-Pugh ve MELD-Na skorlarıyla değerlendirilir; MELD-Na transplant önceliklendirmede kullanılır.

Child-Pugh parametreleri

Albümin
Bilirubin
INR
Asit derecesi
Ensefalopati derecesi

HCC (karaciğer kanseri) sürveyansı

Tüm sirozlu hastalarda 6 ayda bir karın USG ± AFP ile HCC taraması yapılır (AASLD 2023). Şüpheli lezyonlarda dinamik MR/CT (LI-RADS), gerekirse biyopsi planlanır. Erken tanı küratif tedavi (rezeksiyon, ablasyon, transplantasyon) şansını artırır.

Özofagus varis profilaksisi

Kompanse sirozda EGD ile varis taraması yapılır; orta-büyük varis veya kırmızı işaret varlığında non-selektif beta bloker (karvedilol/propranolol) veya endoskopik bant ligasyonu birincil profilakside önerilir (Baveno VII 2022). Karaciğer sertliği <20 kPa ve trombosit >150.000 ise endoskopi atlanabilir.

Asit ve SBP yönetimi

Asit tedavisinde tuz kısıtlama (<2 g/gün) ve spironolakton ± furosemid temeldir. Refrakter asitte tekrarlayan parasentez veya TIPS düşünülür. Tüm asitli hastalarda parasentezde PMN ≥250/mm³ ise spontan bakteriyel peritonit (SBP) tanısı konur ve sefalosporin başlanır; nüks profilaksisinde norfloksasin önerilir.

Norfloksasin profilaksisi endikasyonları

Önceki SBP atağı
Düşük asit proteini (<1.5 g/dL) + ileri karaciğer yetmezliği
Üst GİS kanaması (kısa süreli profilaksi)

Hepatik ensefalopati

Tetikleyici (enfeksiyon, kanama, kabızlık, elektrolit bozukluğu, ilaçlar) aranır. Tedavide laktuloz (3 yumuşak dışkı/gün hedef) ilk basamak, nükslerde rifaksimin 550 mg 2x1 eklenir. Beslenme kısıtlanmaz; günlük 1.2–1.5 g/kg protein önerilir.

Hepatorenal sendrom ve nutrisyon

Akut böbrek hasarında volüm replasmanı, NSAID ve nefrotoksik ilaç kesilmesi ilk basamaktır. Hepatorenal sendrom (HRS-AKI)'da terlipresin + albümin tedavisi uygulanır. Sirozda sarkopeni sıktır; düzenli protein alımı, gece geç saat ara öğün (geç akşam karbonhidrat) önemlidir.

Aşılar ve genel önlemler

Hepatit A ve B, yıllık influenza, pnömokok ve COVID-19 aşıları önerilir. NSAID, aminoglikozid, yüksek doz parasetamol (>2 g/gün) kaçınılır; benzodiazepinler ensefalopatiyi tetikleyebilir.

Karaciğer transplantasyonu

MELD-Na ≥15, dekompansasyon, küratif sınırda HCC veya HRS gelişen hastalarda transplantasyon değerlendirmesi yapılır. Erken yönlendirme yaşam beklentisini belirgin artırır.

İçhastalıkları rehberinde siroz takibi

Siroz takibi çok bileşenli ve disiplinler arası bir süreçtir. Fibrozis, Hepatit C, karaciğer yağlanması sayfalarımızla bütünleştirebilir, ikinci görüş için Klinik Uzmanı ekibimizle çalışabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Siroz iyileşir mi?

Etyolojinin tedavisi ile (örn. HCV'de DAA, HBV'de antiviral, alkol kesilmesi) ilerleme durabilir; ileri dekompanse vakada tek küratif tedavi karaciğer naklidir.

Kompanse siroz ne demek?

Asit, varis kanaması, ensefalopati veya sarılık gelişmemiş evre demektir; yıllık mortalite belirgin olarak daha düşüktür.

Sirozda ne kadar tuz alabilirim?

Günlük 2 gram sodyum (yaklaşık 5 g tuz) hedeflenir. Daha düşük tuz hiponatremiyi kötüleştirebilir.

Sirozda protein kısıtlaması gerekir mi?

Hayır. Aksine 1.2–1.5 g/kg/gün protein önerilir; sarkopeni prognozu kötüleştirir.

HCC taraması ne sıklıkla yapılmalı?

6 ayda bir karın USG ± AFP; lezyon şüphesinde dinamik MR/CT planlanır.

Hangi ilaçlardan kaçınmalıyım?

NSAID, aminoglikozidler, yüksek doz parasetamol, benzodiazepinler ve bazı bitkisel ürünler dikkatle kullanılmalı veya kaçınılmalıdır.

Hasta yolculuğu ve randevu süreci

Tedavi sürecinin sorunsuz ilerlemesi için randevu öncesinde mevcut tüm tetkiklerinizi (kan, görüntüleme, biyopsi raporları, kullandığınız ilaçlar) hazır bulundurmak önemlidir. İlk değerlendirmede ayrıntılı öykü, fizik muayene ve gerekli laboratuvar/görüntüleme istemleri planlanır. Sonraki kontrollerde yanıt, yan etkiler ve yaşam tarzı uyumu değerlendirilir.

Multidisipliner yaklaşım

Karaciğer hastalıkları yönetimi iç hastalıkları, gastroenteroloji, enfeksiyon hastalıkları, radyoloji, patoloji, diyetisyen ve psikolog iş birliğini gerektirir. Bu bütüncül yaklaşım, hem tıbbi sonucu hem de hasta deneyimini iyileştirir.

Hangi durumda hemen hekime başvurmalı?

Şiddetli sağ üst kadran ağrısı, sarılık, koyu idrar, bilinç bulanıklığı, kanama eğilimi, ateş ve karın şişliği gibi bulgularda gecikmeden başvurulmalıdır. Bu bulgular, tedavi planında acil bir değişiklik gerektirebilir.

Tedavi başarısını etkileyen yaşam tarzı faktörleri

Düzenli uyku, dengeli beslenme, yeterli su tüketimi, sigara ve alkolden uzak durma, düzenli fiziksel aktivite ve stres yönetimi; her kronik karaciğer hastalığında tedavi yanıtını belirgin biçimde iyileştirir.

Hasta eğitimi ve uyumu

Kronik karaciğer hastalıklarında uyum, sonucun en önemli belirleyicilerinden biridir. İlaç saatleri, kontrol randevuları, laboratuvar takibi ve diyet önerileri yazılı olarak verilmeli; hasta ve aile birlikte bilgilendirilmelidir.

Sık karşılaşılan yanlış inanışlar

Bitkisel ürünlerin 'doğal olduğu için zararsız' olduğu, karaciğer enzimi yüksekliğinin 'önemsiz' olduğu, sirozun her zaman ölümcül olduğu gibi yanlış inanışlar tedavi sürecini olumsuz etkiler. Doğru bilgi kaynağı her zaman uzman hekiminizdir.

Aşılar ve enfeksiyon profilaksisi

Karaciğer hastalarında Hepatit A ve B aşıları, yıllık influenza, pnömokok ve COVID-19 aşıları önerilir. Sirozlu hastalarda SBP profilaksisi seçili endikasyonlarda uygulanır.

Diyet ve egzersiz önerileri

Akdeniz tipi beslenme, kepekli tahıllar, sebze-meyve, zeytinyağı, balık, sınırlı kırmızı et ve şeker tüketimi karaciğer sağlığını destekler. Haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz önerilir.

Psikososyal destek

Kronik karaciğer hastalıkları, anksiyete ve depresyon ile sıklıkla birliktedir. Gerekli olduğunda psikolojik destek, hasta gruplarıyla iletişim ve yakın çevre desteği tedavi uyumunu artırır.

Sıkça yapılan tetkikler özeti

Tam kan sayımı, ALT/AST/ALP/GGT/bilirubin, albümin, INR, kreatinin/eGFR, ferritin, lipid profili, HbA1c, tiroid, viral hepatit serolojileri ve fibrozis için FIB-4/FibroScan rutin takipte sıklıkla yer alır.

Klinik Uzmanı ikinci görüş

Tanı ve tedavi sürecinizde ikinci görüş almak istediğinizde Klinik Uzmanı kadrosundan uzman görüşü alabilir, planınızı bağımsız bir hekimle değerlendirebilirsiniz.

Tüm bu süreçte tanı ve tedavi kararlarınızı mutlaka uzman bir iç hastalıkları veya gastroenteroloji hekimi ile birlikte verin; kişisel sağlık durumunuza özel önerileri yalnızca sizi muayene eden hekim verebilir. Güncel kılavuzlar (AASLD, EASL, ACG) tedavi standartlarını belirler, ancak nihai karar hekim-hasta iş birliği ile şekillenir.

Siroz Takibi