Ayırıcı Tanı: Crohn Koliti, İnfeksiyöz Kolit, Mikroskopik Kolit

Son güncelleme: 2026 · Kanıt düzeyi: ECCO 2022/2024 UC, ACG 2019, AGA 2020, BSG 2019 IBD kılavuzları temel alınmıştır.

Ülseratif Kolit: 2026 Perspektifi

Ülseratif kolit (UC), rektumdan başlayıp devamlı, mukozal-submukozal inflamasyonla proksimale yayılan kronik bir inflamatuar bağırsak hastalığıdır. Crohn hastalığının aksine tutulum kolonla sınırlıdır, transmural değildir, granülom görülmez ve devamlıdır. Genetik yatkınlık, mikrobiyota disbiyozu, çevresel faktörler (sigara paradoksal olarak koruyucudur) ve immün disregülasyon patogenezde rol oynar. 2026 yılı yaklaşımı; erken agresif tedavi, "treat-to-target" (klinik, biyokimyasal, endoskopik ve histolojik remisyon) ile ilaç seçiminde çok mekanizmalı seçenekler (5-ASA, anti-TNF, anti-integrin, anti-IL-23, JAK inhibitörleri, S1P modülatörleri) üzerine kuruludur.

Epidemiyoloji

Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'da prevalans 100.000'de 200–500; Türkiye'de 100.000'de 15–20 civarındadır. İki pik yaş: 20–40 ve 60–70. Erkek/kadın oranı benzerdir.

Montreal Sınıflaması

Ekstent

• E1 — Proktit: Rektumla sınırlı
• E2 — Sol kolon: Splenik fleksuraya kadar
• E3 — Pankolit: Splenik fleksura ötesi

Şiddet

• S0: Remisyon; S1: Hafif; S2: Orta; S3: Ağır

Klinik Bulgular

Kanlı ishal (nokturnal olabilir), tenesmus, aciliyet, mukus, karın ağrısı, kilo kaybı, ateş. Ekstraintestinal bulgular: periferik artrit, aksiyel spondiloartropati, eritema nodozum, piyoderma gangrenozum, üveit, primer sklerozan kolanjit (PSK).

Aktivite Skorları

Truelove-Witts (Ağır UC Kriterleri)

• Günlük ≥6 kanlı dışkı
• Ateş >37.8°C
• Kalp hızı >90/dk
• Hemoglobin <10.5 g/dL
• ESR >30 mm/saat veya CRP >30 mg/L

Mayo Skoru

Dışkı sıklığı + rektal kanama + endoskopik bulgular + hekim global değerlendirmesi (0–12). Mayo endoskopik alt skoru ≤1 endoskopik remisyon, 0 mukozal iyileşme kabul edilir.

Tanı

Endoskopi ve Histopatoloji

Kolonoskopi + terminal ileum intübasyonu + segmental biyopsi altın standarttır. Bulgular: mukozal eritem, granülarite, kırılganlık, ülserasyon, kanama. Histoloji: kript distorsiyonu, bazal plazmositoz, kript apseleri.

Laboratuvar ve Biyobelirteçler

• CBC, CRP, ESR, albumin, ferritin
• Fekal kalprotektin (izlem)
• Gaita kültürü, C. difficile PCR/toksin (alevlenme öncesi mutlaka)
• Tedavi öncesi: HBV, HCV, HIV, TB (IGRA), VZV, PSK için ALP

Tedavi (ECCO 2022 / 2024)

Proktit (E1)

Topikal mesalamin suppozituvar 1 g/gün birinci basamak. Yanıtsızlıkta topikal steroid veya oral 5-ASA eklenir.

Sol Kolon UC (E2)

Topikal (enema/köpük) 1 g/gün + oral 5-ASA ≥2.4 g/gün kombinasyonu. Kombine yaklaşım tek başına oralden üstündür.

Pankolit (E3)

Oral 5-ASA yüksek doz (3–4.8 g/gün) ± topikal. Yanıtsızlıkta budesonid MMX veya sistemik steroid.

Steroid Refrakter/Bağımlı

• Anti-TNF (infliksimab, adalimumab, golimumab)
• Vedolizumab (bağırsak selektif)
• Ustekinumab
• Mirikizumab (anti-IL-23p19; 2023 onaylı)
• Risankizumab
• Tofasitinib, upadasitinib, filgotinib (JAK inhibitörleri)
• Ozanimod, etrasimod (S1P modülatörleri)

Akut Ağır Ülseratif Kolit (ASUC)

Truelove-Witts pozitif olgular hastaneye yatırılır. Standart: IV metilprednizolon 60 mg/gün 3–5 gün. 3. gün yanıtsızlıkta (Oxford kriterleri: >8 dışkı/gün veya 3–8 dışkı + CRP >45) kurtarma tedavisi:

• İnfliksimab 5 mg/kg (bazen 10 mg/kg veya hızlandırılmış rejim)
• Siklosporin 2 mg/kg IV
• Kurtarma başarısızlığında acil kolektomi

VTE profilaksisi (LMWH) tüm ASUC hastalarında zorunludur; ASUC'de tromboz riski 3 kat artmıştır.

Terapötik İlaç İzlemi (TDM)

Anti-TNF trough hedefleri: infliksimab ≥5–7 μg/mL (indüksiyon ≥15–20), adalimumab ≥7.5 μg/mL. Yanıt kaybında proaktif optimizasyon.

Cerrahi

Endikasyonlar: medikal refrakter hastalık, ASUC kurtarma başarısızlığı, displazi/kanser, toksik megakolon, perforasyon. Standart operasyon: proktokolektomi + IPAA (ileal poş anal anastomoz). Poşit gelişimi %50, siprofloksasin/metronidazol ± rifaksimin ile tedavi edilir.

Kanser Sürveyansı

Ekstensiv UC'de 8 yıl sonra, sol kolon UC'de 10 yıl sonra kolonoskopi ile displazi taraması. Kromoendoskopi (metilen mavisi veya indigo karmin) veya yüksek çözünürlüklü NBI önerilir. Sürveyans aralığı: düşük risk 5 yıl, orta risk 2–3 yıl, yüksek risk (PSK, aktif inflamasyon, striktür, displazi öyküsü) yıllık.

Aşılama

Biyolojik/immünosupresif öncesi: KKK, VZV, HBV, PCV20, influenza, HPV, meningokok, RSV, COVID-19. Canlı aşılar biyolojik altında kontrendikedir.

Özel Popülasyonlar

Gebelik

Gebelik öncesi remisyon şarttır. 5-ASA, tiopurin, anti-TNF genel olarak güvenlidir. JAK inhibitörleri kontrendikedir.

Pediatrik

ECCO-ESPGHAN 2018 kılavuzları takip edilir; büyüme, kemik yoğunluğu ve psikososyal izlem esastır.

Yaşlılar

Enfeksiyon, malignite ve tromboz riski daha yüksektir. Vedolizumab, ustekinumab güvenlik profili nedeniyle tercih edilir.

Beslenme ve Yaşam Tarzı

• Aktif dönemde düşük lifli/düşük rezidü diyet
• Remisyonda liberalize, Akdeniz diyeti destekleyicidir
• Sigara paradoksal olarak koruyucu görünse de kardiyovasküler nedenlerle önerilmez
• Anemi tedavisi (IV demir tercih edilir), D vitamini replasmanı
• Egzersiz, stres yönetimi, uyku hijyeni

Doktor Seçimi ve İzlem

UC iç hastalıkları/gastroenteroloji, kolorektal cerrahi, patoloji, radyoloji, diyetisyen ve psikolog dahil multidisipliner ekiple takip edilmelidir. Remisyonda 6–12 ay, aktif hastalıkta 4–12 hafta aralıklı izlem uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

UC iyileşir mi?

Kür yoktur ancak modern tedavilerle uzun süreli klinik, endoskopik ve histolojik remisyon çoğu hastada mümkündür; proktokolektomi cerrahi küre karşılık gelir.

Kolonoskopi ne sıklıkta tekrarlanır?

Kanser sürveyansında risk grubuna göre 1–5 yıl aralıklı, aktivite izleminde klinik gereksinime göre bireyselleştirilir.

Fekal kalprotektin neden önemli?

Endoskopik aktivite ile yüksek korelasyon gösterir; noninvaziv izlem ve alevlenme tahmininde birinci basamak biyobelirteçtir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi bireyseldir. İç hastalıkları uzmanınıza danışınız.