Fibrozis İzleminde Sıklık: Etiyoloji ve Evreye Göre Zamanlama

Son güncelleme: 2026 · Kanıt düzeyi: AASLD 2023, EASL 2024, Baveno VII, ESGE 2024, APASL 2022 kılavuzları temel alınmıştır.

Karaciğer Fibrozisi: 2026 Perspektifi

Karaciğer fibrozisi; kronik karaciğer hasarına yanıt olarak hepatik yıldız hücrelerinin (HSC) aktivasyonu ve ekstrasellüler matris (ECM) birikimi ile karakterize dinamik bir süreçtir. 2026 yılında paradigma; "geri dönüşümsüz siroz" bakışından "erken evrelerde geri dönüşümlü fibrozis" perspektifine kaymıştır. Non-invaziv testlerin (FIB-4, FibroScan, ELF, MRE) rutin kullanımıyla, biyopsi endikasyonları belirgin şekilde daralmıştır.

METAVIR Skorlama

• F0: Fibrozis yok
• F1: Portal fibrozis, septasız
• F2: Portal fibrozis, az sayıda septa (anlamlı fibrozis eşiği)
• F3: Çok sayıda septa, sirotik değil (ileri fibrozis)
• F4: Siroz

Ishak skorlaması (0-6) daha ayrıntılıdır; F2 (Ishak 3-4) klinik olarak "anlamlı fibrozis" eşiğidir ve tedavi başlatma kararında kritiktir.

Non-İnvaziv Testler (2026 Basamaklı Algoritma)

FIB-4 (Birinci Basamak Tarama)

Formül: (Yaş × AST) / (Trombosit × √ALT). Cut-off: <1.3 düşük risk, 1.3-2.67 belirsiz, >2.67 yüksek fibrozis riski. AASLD 2023 kılavuzu, tüm T2DM ve metabolik risk taşıyan hastalarda yıllık FIB-4 önermektedir.

APRI

Formül: (AST/ULN × 100) / Trombosit. >1.5 anlamlı fibrozis, >2 siroz olasılığı. HBV ve HCV için WHO tarafından önerilen basit araç.

FibroScan (VCTE)

Etiyolojiye özgü cut-off değerleri:

• MASLD: F2 ≥8 kPa, F3 ≥10 kPa, F4 ≥14 kPa
• HCV: F2 ≥7 kPa, F3 ≥9.5 kPa, F4 ≥12.5 kPa
• HBV: F2 ≥7 kPa, F3 ≥9 kPa, F4 ≥11 kPa
• Alkolik: F3 ≥12.5 kPa, F4 ≥19.5 kPa

ELF

HA + PIIINP + TIMP-1 kombinasyonu. Cut-off: <7.7 fibrozis yok, ≥9.8 ileri fibrozis, ≥11.3 siroz. MASLD'de non-invaziv değerlendirmede güçlü performans.

MR Elastografi (MRE)

En yüksek doğruluğa sahip non-invaziv yöntem. Cut-off: F2 ≥3.14 kPa, F3 ≥3.63 kPa, F4 ≥4.7 kPa. Obezite ve asitte VCTE'den daha güvenilir.

2026 Yeni Biyobelirteçler

• PRO-C3: Tip III kollajen üretim belirteci; MASH aktif fibrogenez göstergesi.
• cT1 (LiverMultiScan): MR tabanlı inflamasyon + fibrozis kompozit.
• AI-tabanlı histopatoloji: Dijital biyopsi analizi ile evre kesinliği artırılmakta.
• Serum miRNA panelleri: Erken fibrozis saptamada gelişmekte.

Karaciğer Biyopsisi Endikasyonları

• Non-invaziv testler çelişkili veya belirsiz
• Birden fazla etiyoloji şüphesi
• Nadir hastalık ekarte edilmek isteniyor
• Klinik araştırma protokolü

Örnek uzunluğu ≥2 cm ve ≥11 portal alan içermelidir.

Fibrozis İzlem Sıklığı

• F0-F1: 2-3 yılda bir non-invaziv değerlendirme
• F2: Yıllık FIB-4 + FibroScan
• F3: 6-12 ayda bir + HCC sürveyansı
• F4 (siroz): 6 ayda bir USG + AFP, endoskopi Baveno VII kriterlerine göre

Fibrozis Regresyonu

2026'da kanıtlanmış regresyon senaryoları:

• HCV: DAA ile SVR sonrası %50+ olguda fibrozis geriler.
• HBV: Uzun süreli TAF/entekavir supresyonu ile histolojik iyileşme.
• MASH: %10 kilo kaybı ile fibrozis regresyonu; Resmetirom (Rezdiffra) F2-F3'te FDA onaylı; GLP-1 RA (semaglutid, tirzepatid) faz III verileri.
• AIH: Uzun remisyon ile histolojik iyileşme.
• Alkolik: Erken evrede abstinans ile regresyon.

Komplikasyonlar ve Sürveyans

HCC Sürveyansı

F3-F4 tüm etiyolojilerde 6 ayda bir karaciğer USG ± AFP. Yüksek risk gruplarında MR alternatif. GALAD skoru erken saptamada duyarlıdır.

Varis Taraması (Baveno VII)

Kompanse ilerlemiş kronik karaciğer hastalığında (cACLD): LSM <20 kPa + Plt >150.000 ise endoskopi ertelenebilir. Aksi halde birinci endoskopi tanı anında; küçük varis 2 yıl, büyük varis primer profilaksi (NSBB veya band ligasyonu).

Etiyolojiye Özgü Yaklaşım

MASLD/MASH

Metabolik risk faktörü + steatoz + fibrozis. Resmetirom 80-100 mg/gün F2-F3 için onaylı; MASH resmi endikasyonda ilk hedefe yönelik ajan.

Kronik HBV

Aktif viremide antiviral başlanır, yıllık FIB-4 + 2 yılda bir FibroScan/ELF.

Kronik HCV

DAA sonrası F3-F4 hastalarda ömür boyu HCC sürveyansı; F0-F2 fibrozis regresyonu izlenir.

AIH

Biyokimyasal remisyon + histolojik değerlendirme; refrakter olgularda mikofenolat mofetil veya takrolimus.

PBC/PSC

UDCA yanıtı (POISE, GLOBE, UK-PBC skorları); obetikolik asit yanıtsızlıkta. MRCP ile safra yolu izlemi.

Özel Popülasyonlar

Gebelik

FIB-4 ve APRI güvenli; FibroScan güvenli ancak trombosit değişikliklerine dikkat. HCV DAA'lar gebelikte güvenlik verisi artıyor.

Pediatri

MRE ve VCTE pediatrik cut-off değerleri farklı; Wilson, α1-AT, biliyer atrezi gibi nedenler önceliklidir.

Yaşlılar

FIB-4 yaş bileşeni nedeniyle yalancı yükseklik olabilir; yaşlılarda cut-off >2 önerilir.

Doktor Seçimi

Karaciğer fibrozisi takibi hepatoloji/gastroenteroloji uzmanı koordinasyonunda multidisipliner yürütülür. F3-F4 olgular transplantasyon merkezi ile bağlantılı izlenir.

Sık Sorulan Sorular

Fibrozis geri döner mi?

Erken evrelerde nedene yönelik tedavi ile fibrozis regresyonu mümkündür; F4 sirozda ise ilerlemenin durdurulması hedeflenir.

FibroScan ağrılı mı?

Non-invaziv, ağrısız ve 10 dakika süren bir işlemdir.

Biyopsi hâlâ gerekli mi?

Endikasyonlar daralmıştır; ancak belirsiz olgularda ve çoklu etiyolojide altın standarttır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi bireyseldir. Hepatoloji/iç hastalıkları uzmanınıza danışınız.