Finerenon: KDIGO 2024'te Yeri ve Kime Verilir

Son güncelleme: 2026 · Kanıt düzeyi: KDIGO 2024 KBH ve ABH kılavuzu, NKF-ASN 2021 CKD-EPI race-free formülü, ADA 2026, ESC 2024, ERBP 2024 önerileri temel alınmıştır.

Böbrek Fonksiyon Testleri: 2026 Perspektifi

Böbrek fonksiyonu değerlendirmesi; glomerüler filtrasyon hızı (GFR), tübüler fonksiyon ve idrar bileşimini kapsayan çok boyutlu bir süreçtir. 2026'da altın standart, CKD-EPI 2021 race-free eGFR denklemi ile idrar albümin/kreatinin oranı (UACR)'nın birlikte değerlendirilmesidir. KDIGO 2024, "eGFRcr" tek başına belirsiz kaldığında (özellikle kas kütlesi anormallikleri, yaşlılık, düşük GFR) eGFRcr-cys kombinasyonunu güçlü şekilde önermektedir.

Serum Kreatinin: Temel Belirteç, Bilinen Tuzaklar

Kreatinin kas metabolizmasının son ürünüdür; GFR ile ters orantılı olarak birikir. Referans aralık laboratuvar bazlı olsa da genel: erkek 0.7-1.2 mg/dL, kadın 0.5-1.0 mg/dL. Ancak tek başına yorumlanamaz — kas kütlesi, diyet, yaş, cinsiyet, ilaç (trimetoprim, simetidin, dolutegravir) sonucu etkiler. Standardize IDMS-izlenebilir yöntemlerle ölçüm zorunludur.

eGFR — CKD-EPI 2021 Race-Free Formülü

2021'de NKF-ASN Task Force ırk değişkenini kaldırarak yeni CKD-EPI 2021 eGFRcr formülünü yayınladı; 2024 KDIGO kılavuzu bu formülü globalde standart olarak benimsedi. Formül serum kreatinin, yaş ve cinsiyet kullanır. Türkiye laboratuvarlarında 2024-2026 döneminde giderek yaygınlaşmıştır.

eGFR Kategorileri (G1-G5)

• G1: ≥90 mL/min/1.73m² (normal veya yüksek)
• G2: 60-89 (hafif azalmış)
• G3a: 45-59 (hafif-orta azalmış)
• G3b: 30-44 (orta-ağır azalmış)
• G4: 15-29 (ağır azalmış)
• G5: <15 (böbrek yetmezliği)

Sistatin C ve eGFRcr-cys

Sistatin C tüm çekirdekli hücrelerde sabit hızda üretilir; kas kütlesinden bağımsızdır. KDIGO 2024, eGFRcr belirsiz olduğu her durumda sistatin C ölçümü + eGFRcr-cys kombinasyonu önerir. Kas atrofisi, amputasyon, sarkopeni, aşırı obezite, kritik hasta, karaciğer sirozu ve yaşlıda vazgeçilmez hale gelmiştir.

Kreatinin Klerensi (CrCl) — 24 Saatlik İdrar

Formül: (idrar kreatinini × idrar hacmi) / (serum kreatinini × 1440). Gebelik, aşırı obezite, çok kaslı sporcu, ilaç dozlaması (özellikle kemoterapi) gibi eGFR'nin yetersiz kaldığı özel durumlarda kullanılır. Toplama hataları en büyük sınırlamadır.

UACR ve Proteinüri: Albüminüri Kategorileri

• A1: <30 mg/g (normal-hafif)
• A2: 30-300 mg/g (orta düzey artmış — "mikroalbüminüri")
• A3: >300 mg/g (ağır artmış — "makroalbüminüri")

UACR, KBH prognozunun eGFR kadar güçlü bir belirtecidir. Diyabetik ve non-diyabetik KBH'de kardiyovasküler ölüm riskinin en güçlü tek belirteci UACR'dir. Sabah ilk idrar örneği önerilir; egzersiz, ateş, üriner enfeksiyon geçici yükselme yapabilir.

KDIGO 2024 KBH Isı Haritası — G ve A Birlikte

Prognostik risk G kategorisi × A kategorisi matrisine göre değerlendirilir. Örneğin G3a-A2 hasta, G3a-A1'e göre 3-5 kat daha yüksek KBH progresyon ve KV ölüm riskine sahiptir. 2026 klinik pratik: tanı ve sevk kararı sadece eGFR ile değil, mutlaka UACR ile birlikte verilir.

Akut Böbrek Hasarı (ABH) — KDIGO Kriterleri

• Kreatinin ≥0.3 mg/dL / 48 saat artışı, veya
• Kreatinin ×1.5 baseline (≤7 gün), veya
• İdrar çıkışı <0.5 mL/kg/saat × 6 saat

Evre 1-3 tanımlamada kullanılır. Prerenal (hipovolemi, kalp yetmezliği, sepsis), intrinsik (ATN, glomerulonefrit, interstisyel nefrit, ilaç), postrenal (obstrüksiyon) ayrımı esastır.

FeNa ve FeUre

FeNa <%1 prerenal, >%2 ATN düşündürür. Diüretik alan hastada FeUre <%35 prerenal lehinedir.

Görüntüleme

USG

Böbrek boyutu (uzun aks >9 cm normal), kortikomedüller ayrım, ekojenite, hidronefroz, taş, kist değerlendirir. Küçülmüş ekojenik böbrek kronik hastalık lehinedir; büyük parlak böbrek diyabetik nefropati, amyloidoz, HIV nefropatisi gösterebilir.

Renal Doppler

Rezistans indeks >0.7 kronik hasar/mikrovasküler hastalık düşündürür. Renal arter stenozunda pulsus tardus paterni önemlidir.

Kontrast Nefropatisi (KIN)

2026'da iyotlu kontrastın nefrotoksisitesi daha az abartılı görülmektedir. Yine de eGFR <30 hastalarda IV izotonik salin hidratasyonu ve alternatif görüntüleme önerilir. Rutin N-asetilsistein artık önerilmez.

İlaç Doz Ayarlaması

eGFR bazlı doz ayarlaması antibiyotikler (vankomisin, aminoglikozid, β-laktam), antikoagülanlar (DOAK), antivirale (asiklovir, tenofovir), kemoterapi ve metforminde kritik. Metformin eGFR <30 kontrendike; 30-45 arasında maksimum 1000 mg/gün.

Diyabetik Böbrek Hastalığı

ADA 2026: Tip 2 DM tanısında yılda en az 1 kez eGFR + UACR. Erken saptama için UACR 30-300 mg/g eşiği kritik. Tedavide ACE-i/ARB + SGLT2 inhibitörü + finerenon (KDIGO 2024 üçlü koruma).

SGLT2 İnhibitörleri

Empagliflozin, dapagliflozin ve kanagliflozin diyabetli ve diyabetsiz KBH'de eGFR düşüş hızını yavaşlatır. EMPA-KIDNEY, DAPA-CKD, CREDENCE çalışmaları temel kanıtları oluşturur. 2026'da eGFR ≥20 hastalarda başlanabilir.

Finerenon

Non-steroidal mineralokortikoid reseptör antagonisti. FIDELIO-DKD ve FIGARO-DKD ile KBH ve KV son noktaları azalttığı gösterilmiştir. KDIGO 2024, tip 2 DM + KBH + albüminüri hastalarında SGLT2 üzerine eklenmesini önerir.

Nefroloji Sevk Kriterleri

• eGFR <30
• UACR >300 mg/g
• Yıllık eGFR düşüşü ≥5
• ABH öyküsü
• Refrakter HT, elektrolit bozukluğu
• Herediter KBH şüphesi (ADPKD, Alport)

Böbrek Biyopsisi

Nefrotik sendrom, nefritik sendrom, açıklanamayan ABH, hızlı ilerleyen glomerulonefrit, transplant disfonksiyonu endikasyonları vardır. Antikoagülan tedavi, tek böbrek, kontrolsüz HT rölatif kontrendikasyondur.

Özel Popülasyonlar

Yaşlı

Sarkopeni nedeniyle kreatinin düşük kalır; eGFRcr GFR'yi olduğundan yüksek gösterir. Sistatin C bu grupta ilaç dozlaması ve genel yaklaşımı iyileştirir.

Gebelik

1. trimesterde GFR %40-50 artar; kreatinin 0.4-0.6 mg/dL "normal"dir. Gebede kreatinin 0.9 üzeri patolojik kabul edilir. Preeklampsi ve gebelik nefropatisi ayrımı erken sevk gerektirir.

Çocuklar

Bedside Schwartz formülü (0.413 × boy/kreatinin) kullanılır; erişkin CKD-EPI çocuklarda geçersizdir.

eGFR Düşüş Hızı ve Progresyon

Normal yaşlanma yılda -1 mL/min/1.73m². Hızlı progresyon: yıllık ≥5 düşüş. UACR, kan basıncı, HbA1c, obezite, sigara temel modifiye edilebilir faktörlerdir.

Doktor Seçimi

Böbrek fonksiyon testleri iç hastalıkları ve nefroloji koordinasyonunda değerlendirilir. Diyabetik nefropati, glomerulonefrit veya hızlı progresyon şüphesinde erken nefroloji sevki, replasman tedavisi ihtiyacını yıllarca geciktirebilir.

Sık Sorulan Sorular

eGFR ne kadar hassastır?

CKD-EPI 2021 formülü %80-90 doğrulukta GFR tahmini sunar; ekstremlerde sistatin C ile birlikte kullanılır.

UACR neden önemli?

KBH progresyonu ve KV ölümün eGFR'den bağımsız güçlü belirtecidir; erken müdahale şansı sağlar.

Metformin ne zaman kesilir?

eGFR <30 mL/min/1.73m² kontrendike; 30-45 arasında doz azaltılır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi bireyseldir. İç hastalıkları/nefroloji uzmanınıza danışınız.