Nörojenik Ortostatik Hipotansiyon ve Otonom Yetersizlik

Giriş: Nörojenik Ortostatik Hipotansiyon ve Otonom Yetersizlik Neden Önemlidir?

Hipotansiyon; kan basıncının doku perfüzyonunu sağlayamayacak kadar düşmesidir. Yaşlılarda düşme, kırık, senkop; genç erişkinlerde iş kayıpları ve yaşam kalitesi düşüşü ile sonuçlanabilir.

Ortostatik hipotansiyon (OH); genel popülasyonda %5, ≥65 yaşta %20, ≥75 yaşta %30'a ulaşır. Bağımsız KV mortalite prediktörüdür.

Yönetim, altta yatan nedenin tanınmasıyla başlar: dehidratasyon, ilaç aşırı dozu, adrenal yetmezlik, otonom nöropati, kardiyak, endokrin ve nörolojik hastalıklar.

Detaylı bilgi için Hipotansiyon Tedavisi; ilgili: hipertansiyon, tansiyon takibi. Uzman değerlendirme için klinikuzmani.com.tr.

Hipotansiyon Tanımı ve Sınıflama

Erişkinde eşik: SKB <90 veya DKB <60 mmHg (semptomlarla birlikte anlamlı).

Klasik ortostatik: ayakta 1-3 dk içinde SKB'de ≥20 / DKB'de ≥10 mmHg düşüş.

Gecikmiş ortostatik: 3 dk sonra düşüş; yaşlıda sık.

İlk 15 sn (inisiyel): genç bireyde geçici, sık.

Nörojenik OH: düşüşe rağmen nabız artışı yetersiz.

Postprandiyal: yemek sonrası 2 sa içinde SKB'de ≥20 mmHg düşüş.

Belirtiler ve Erken Tanı

Baş dönmesi, göz kararması, sersemlik, güçsüzlük, çarpıntı, terleme, bulanık görme, kulak çınlaması.

Ağır olgularda senkop (bayılma), düşme, kognitif yavaşlama, boyun-omuz ağrısı (coathanger).

Alarm bulguları: ani kardiyak ölüm öyküsü, egzersizle senkop, göğüs ağrısı, palpitasyon → kardiyak neden düşünülür.

Tanı Kriterleri (2026)

Anamnez + fizik muayene + aktif ayakta durma testi (yatarak 5 dk → ayakta 1, 3 dk KB).

Nedeni açık değilse: EKG, tam kan, elektrolit, glukoz, kreatinin, TSH, kortizol, B12, ACTH stimülasyon testi.

Nörojenik şüphede otonom testler ve tilt table testi.

Kardiyak şüphede ekokardiyografi, Holter, stres testi.

Ortostatik Hipotansiyon

Yaşlıda düşme, kırık ve kognitif bozuklukla ilişkilidir.

İlaç indüklü (antihipertansif, diüretik, alfa bloker, antidepresan, dopamin agonisti) yaygındır.

Tedavi: neden tedavisi + tuz-su artırma + kompresyon çorabı + kademeli kalkış + midodrin/fludrokortizon.

Postprandiyal Hipotansiyon

Karbonhidrat yoğunlukta yemek → splanknik vazodilatasyon → SKB düşüşü.

Yaşlıda ve otonom disfonksiyonda sık.

Öneriler: küçük sık öğün, karbonhidratı azaltma, öğün sonrası 30 dk oturarak dinlenme, kafein (30 dk önce).

Nörojenik OH ve Otonom Yetersizlik

Diyabet, Parkinson, MSA, saf otonom yetmezlik (PAF), amiloidoz, kemoterapi (vinka alkaloidleri), Sjögren, HIV.

Baroreseptör refleks yetersizdir; ayakta kalp hızı yeterince artmaz.

Tedavi: droxidopa, midodrin, fludrokortizon, piridostigmin.

Vazovagal Senkop

Refleks aracılı; genç bireyde en sık senkop nedeni.

Tetikleyici: uzun süre ayakta durma, kalabalık ortam, sıcak, ağrı, kan görme, dehidratasyon.

Prodrom: bulantı, terleme, solukluk, sıcak basması.

Tedavi: karşı manevralar, tuz-su artırma, ortostatik eğitim. Refrakter olguda beta bloker, ivabradin, midodrin veya fludrokortizon.

Tilt Table Testi

Refleks senkop, gecikmiş OH ve PoTS ayrımı için.

60-70° eğim, 20-45 dk; senkop veya patolojik yanıt tanı koydurur.

Endikasyon: açıklanamayan senkop, tekrarlayan atak, sürücü/pilot muayenesi.

Yaşlıda Hipotansiyon

İlaç yükü (polifarmasi) en sık neden.

Antihipertansif deeskalasyonu (deprescribing) düşme riskini azaltır.

Kırılganlık değerlendirmesi (Clinical Frailty Scale) tedavi hedefini belirler.

Diyabetik Otonom Nöropati

Uzun süreli, kötü kontrollü diyabet + kardiyak otonom nöropati.

Tanı: kalp hızı değişkenliği testleri, ortostatik ölçüm.

Glisemi kontrolü (diyabet takibi), yaşam tarzı, midodrin/droxidopa.

Parkinson ve OH

Parkinson hastalarının %40-60'ında OH.

Dopamin agonistleri OH'yi kötüleştirir; doz gözden geçirilir.

Droxidopa, midodrin, fludrokortizon; MDS-EBM önerileri.

MSA

Şiddetli otonom yetmezlik + parkinsonizm/serebellar bulgular.

Erken ve belirgin OH ile Parkinson'dan ayrılır.

Nörolojik takip zorunludur.

İlaç İlişkili Hipotansiyon

Antihipertansif (özellikle alfa bloker, diüretik), nitratlar, PDE5 inhibitörleri, TCA/SSRI/SNRI, MAO inhibitörleri, dopamin agonistleri, opioidler, alkol, insülin/glp-1.

İlaç sorgusu; deeskalasyon veya alternatif ajan.

Antihipertansif Aşırı Tedavi

HT tedavisinde ayakta KB de ölçülmelidir.

SPRINT alt analizleri sıkı hedeflerin kırılganlarda düşme riskini artırdığını gösterir.

Tedavi bireyselleştirilir.

Dehidratasyon

Sıcak hava, ishal, kusma, ateş, diüretik.

Günlük 2-3 L sıvı; egzersizde ek 500-1000 mL.

İdrar rengi ve elektrolit ile izlenir.

Adrenal Yetmezlik

Halsizlik, kilo kaybı, iştahsızlık, hiperpigmentasyon, hiponatremi, hiperkalemi.

ACTH stimülasyon testi ile tanı.

Hidrokortizon replasmanı hayat kurtarıcıdır.

Hipotiroidi ve KB

Hipotiroidide bradikardi + diyastolik HT olabilir; ancak ağır hipotiroidi (miksödem) hipotansiyon ve bradikardi ile prezente olabilir.

TSH taraması hipotansiyon değerlendirmesinde önerilir.

Kalp Yetersizliğinde KB

Düşük EF'li KY'de KB tolere edilebilir en düşük düzeyde tutulur; kognitif ve renal fonksiyona dikkat.

Semptomatik hipotansiyon ilaç titrasyonunu sınırlar.

Aort Stenozu ve Efor Senkopu

Kalın kalınlaşmış aort kapağı → efora bağlı hipotansiyon ve senkop.

Ekokardiyografi ile tanı; ciddi darlıkta TAVI/cerrahi.

Sepsis / Septik Şok

MAP hedefi ≥65 mmHg; laktat, idrar çıkışı, kapillar dolum ile perfüzyon değerlendirilir.

Sıvı resüsitasyonu + vazopressör (norepinefrin ilk seçim).

Anaflaksi

IM epinefrin 0.3-0.5 mg (uyluk lateral); tekrar 5-15 dk.

Sıvı, oksijen, antihistaminik, kortikosteroid.

Bifazik reaksiyon riski nedeniyle en az 4-6 saat gözlem.

Gebelikte Hipotansiyon

İlk-ikinci trimesterde fizyolojik hafif düşüş normaldir.

Semptomatik olgularda pozisyon değişikliği (sol yan yatma), sıvı, kompresyon çorabı.

Aşırı düşüşte plasental perfüzyon riski.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Kademeli kalkış; yataktan önce ayakları sallamak.

Yatağın baş kısmını 10-20° yükseltmek gece diürezini azaltır.

Küçük sık öğün; ağır karbonhidrat sınırlı.

Aşırı sıcak duş, sauna, uzun ayakta durma kaçınılır.

Tuz, Sıvı ve Kompresyon

Günde 2-3 L sıvı; 6-10 g tuz (kalp/böbrek uygunsa).

Bölünmüş su boluslarında hızlı sıvı tuz artışı yararlı.

Abdominal binder veya diz üstü 30-40 mmHg kompresyon çorabı.

Midodrin ve Droxidopa

Midodrin: Alfa-1 agonisti; 2.5-10 mg 3x/gün, akşam dozu almadan yatağa girilmez (supin HT).

Droxidopa: Norepinefrin prekürsörü; nörojenik OH'de FDA onaylı, 100-600 mg 3x/gün.

Yan etkiler: supin HT, piloereksiyon, üriner retansiyon.

Fludrokortizon

Sentetik mineralokortikoid; 0.05-0.2 mg/gün.

Etki: sodyum retansiyonu, plazma volümü artışı.

İzlem: K, Na, ödem, KY, göz içi basıncı.

Karşı Manevralar

Bacak çaprazlama + gerginlik, karın ve kalça kaslarını sıkma, tenniquette yapma, çömelme, kolları kavuşturma.

Ortalama 10-30 mmHg SKB artışı; vazovagal senkop ve OH'de etkilidir.

Kafein, Alkol, Yemek

Kafein postprandiyal hipotansiyonu azaltır.

Alkol vazodilatasyon yapar; sınırlanmalıdır.

Yüksek karbonhidratlı yemek splanknik akış artışı ile hipotansiyon yapar.

Ev Ölçümü ve ABPM

Yatarken ve 1-3 dk ayakta ölçüm günlüğe kaydedilir.

ABPM ile nokturnal hipertansiyon (supin) + gündüz OH kombinasyonu saptanır.

Modern cihazlar aktivite verisiyle korele analiz sağlar.

Bizi Diğer Kliniklerden Farklı Kılan Yaklaşım

Kanıta dayalı protokoller (ESC 2018 senkop, AAN OH, ESC/EFAS 2022 otonom), aktif ayakta durma testi, tilt table, otonom bataryası, ilaç deeskalasyonu, davranışsal ve farmakolojik tedavi ve multidisipliner (dahiliye + kardiyoloji + nöroloji + endokrinoloji + geriatri) yönetim.

Hangi Doktora Başvurulmalı?

İlk adım iç hastalıkları (dahiliye); nörojenik olgularda nöroloji, kardiyak nedende kardiyoloji, endokrin nedende endokrinoloji. Uzman değerlendirme için kliniğimize.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç ve Hareket Planı

Nörojenik Ortostatik Hipotansiyon ve Otonom Yetersizlik başarısı; doğru tanı + neden odaklı tedavi + tuz-su + kompresyon + karşı manevra + gerekliyse midodrin/droxidopa/fludrokortizon + supin HT önlemi bütünlüğüne dayanır.

Detaylı program için Hipotansiyon Tedavisi; ilgili sayfalar: hipertansiyon, tansiyon takibi, diyabet, kronik hastalık takibi.

Uzman görüşü için klinikuzmani.com.tr üzerinden randevu alabilirsiniz. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel plan için hekim değerlendirmesi şarttır.