Primer Biliyer Kolanjit (PBC): Ursodeoksikolik Asit ve Obetikolik Asit

Son güncelleme: 2026 · Kanıt düzeyi: EASL 2024, AASLD 2023, APASL 2022, WHO 2024, IAIHG 2022 kılavuzları temel alınmıştır.

Kronik Hepatit: 2026 Perspektifi

Kronik hepatit, 6 aydan uzun süren karaciğer inflamasyonu ve/veya hepatosellüler hasarla karakterize heterojen bir hastalık grubudur. Global prevalans yaklaşık 350 milyon kronik HBV, 50 milyon kronik HCV; ayrıca giderek artan otoimmün hepatit, MASLD/MASH, ilaç kaynaklı ve metabolik nedenler mevcuttur. 2026 yaklaşımı; etiyolojik ayrım, non-invaziv fibrozis değerlendirmesi (FibroScan/ELF), erken tedavi başlatma ve fonksiyonel kür hedefli terapötik gelişmeler üzerine kuruludur.

Etiyoloji ve Sınıflama

• Viral: HBV, HCV, HDV, nadiren HEV kronikleşmesi (immünsüprese).
• Otoimmün: Tip 1 (ANA/SMA), Tip 2 (anti-LKM1) otoimmün hepatit; PBC; PSC; IgG4 kolanjiopati.
• Metabolik: MASLD/MASH, Wilson, hemokromatoz, α1-AT eksikliği.
• Toksik/İlaç: DILI (parasetamol, izoniazid, metotreksat, statinler, herbal), alkol.
• Diğer: Konjestif hepatopati, kriptojenik.

Tanısal Yaklaşım

1. Anamnez: Süre, risk faktörleri, ilaç öyküsü, aile öyküsü, alkol tüketimi (AUDIT-C).
2. Laboratuvar: ALT, AST, GGT, ALP, total bilirubin, albumin, INR, tam kan, ferritin/transferrin sat., seruloplazmin, α1-AT düzeyi.
3. Viral marker: HBsAg, Anti-HBc, Anti-HCV + HCV RNA, Anti-HDV (HBsAg+ ise), Anti-HAV IgG, Anti-HEV (uygun ise).
4. Otoimmün paneli: ANA, ASMA, anti-LKM1, anti-SLA/LP, AMA (M2), IgG düzeyi.
5. Görüntüleme: Karaciğer USG ± Doppler, MR/MRCP (PSC/PBC şüphesi).
6. Fibrozis: FIB-4, APRI, FibroScan (kPa), ELF, MRE.
7. Biyopsi: Belirsiz olgularda; METAVIR/Ishak skorlama.

Kronik Viral Hepatit Tedavisi

Hepatit B

Birinci basamak nükleos(t)id analogları: Tenofovir alafenamid (TAF) 25 mg, Tenofovir disoproksil fumarat (TDF) 300 mg, Entekavir 0.5 mg. Hedef HBV DNA supresyonu, ALT normalizasyonu, HBsAg kaybı (fonksiyonel kür). Pegile IFN-α seçili genç, HBeAg+ hastalarda 48 haftalık tedavi. 2026 gündeminde: siRNA (Bepirovirsen), CAM (Vebicorvir), TLR7/8 agonistleri (Selgantolimod) kombinasyonları ile fonksiyonel kür oranı artmaktadır.

Hepatit C

Pangenotipik DAA rejimleri: Sofosbuvir/Velpatasvir 12 hafta, Glecaprevir/Pibrentasvir 8 hafta (kompanse); dekompanse veya kurtarma için Sofosbuvir/Velpatasvir/Voksilaprevir 12 hafta. SVR12 hedefi >%95. Reenfeksiyon riskli gruplar 6-12 ayda bir HCV RNA ile izlenir.

Hepatit D

2024'te Avrupa'da onaylanan Bulevirtid 2-10 mg/gün SC, HDV giriş inhibitörü olarak birinci basamak. 2026'da Pegile-IFN λ ve lonafarnib kombinasyonları ileri fazda.

Otoimmün Hepatit

IAIHG basitleştirilmiş skorlama ≥6 puan olası, ≥7 puan kesin AIH. Tedavi: Prednizolon 30-40 mg/gün + Azatioprin 1-2 mg/kg; steroid haftalık azaltılır. Alternatif: budesonid (sirozsuz), mikofenolat mofetil (intoleransta). Remisyon sonrası en az 24 ay idame.

Primer Biliyer Kolanjit

AMA-M2 pozitifliği ve kolestatik enzim yüksekliği tanısaldır. Birinci basamak UDCA 13-15 mg/kg/gün; yanıtsızlıkta Obetikolik asit 5-10 mg veya fibrat eklenir. 2026'da PPAR agonistleri (elafibranor, seladelpar) onay sürecinde.

Primer Sklerozan Kolanjit

MRCP ile intra/ekstrahepatik safra yolu darlıkları. UDCA rutin önerilmez; dominant strüktür için ERCP+balon dilatasyon. Kolanjiokarsinom sürveyansı: yıllık MRCP + CA 19-9. IBD taraması (kolonoskopi 1-2 yılda bir).

DILI (İlaç Kaynaklı Karaciğer Hasarı)

RUCAM ≥6 olası, ≥8 yüksek olasılık. Şüpheli ajan kesilir; parasetamol için N-asetilsistein. Fulminan seyirde transplantasyon değerlendirilir.

Alkolik Hepatit

Maddrey DF ≥32 veya MELD ≥21 ağır form. Prednizolon 40 mg/gün 28 gün; Lille skoru 7. günde <0.45 ise devam. Alkol bırakma zorunlu; naltrekson/akamprosat düşünülebilir.

Metabolik Nedenler

Wilson

Seruloplazmin <20 mg/dL, 24 saat idrar bakır >100 μg, Kayser-Fleischer halkası. Tedavi: Penisilamin veya Trientin + çinko.

Hemokromatoz

HFE C282Y homozigot, transferrin sat. >%45, ferritin >300 (erkek) / 200 (kadın). Tedavi: haftalık flebotomi hedef ferritin <50.

α1-Antitripsin Eksikliği

PiZZ fenotipi; karaciğer transplantasyonu tek küratif seçenek.

Fibrozis ve HCC Sürveyansı

Tüm ileri fibrozis (F3-F4) hastalarda 6 ayda bir karaciğer USG ± AFP. Yüksek risk gruplarında MR alternatif. GALAD skoru erken evre HCC saptamada duyarlıdır.

Aşılama ve Koruyucu Önlemler

Kronik hepatitli tüm hastalara: HAV, HBV (etkilenmemişse), influenza (yıllık), pnömokok, COVID-19 güncel dozları. Alkol ve hepatotoksik ilaçlardan kaçınma.

Özel Popülasyonlar

Gebelik

Yüksek HBV DNA (>200.000 IU/mL) 3. trimesterde TDF; HCV için gebelikte DAA (glecaprevir/pibrentasvir) güvenlik verisi artmıştır. AIH'de prednizolon+azatioprin sürdürülür.

Pediatrik

Kronik HBV: pediatrik onaylı TAF, entekavir; kronik HCV: 3 yaş+ pangenotipik DAA. AIH'de standart immünsüpresyon.

Renal Yetmezlik

TDF nefrotoksik, TAF tercih edilir. DAA rejimlerinde eGFR<30 için glecaprevir/pibrentasvir güvenlidir.

İmmünsüpresyon Öncesi Reaktivasyon Taraması

Kemoterapi, rituksimab, anti-TNF öncesi HBsAg, Anti-HBc, Anti-HCV bakılır; HBsAg+ veya Anti-HBc+ olgular profilaktik antiviral (entekavir/TAF) alır.

Ekstrahepatik Bulgular

HCV: mikst kriyoglobulinemi, membranoproliferatif GN, porfiria kutanea tarda. HBV: poliarteritis nodosa, membranöz GN. AIH: tiroidit, çölyak, romatoid artrit birlikteliği.

Doktor Seçimi ve İzlem

Kronik hepatit hepatoloji, gastroenteroloji ve iç hastalıkları uzmanının koordineli takibini gerektirir. Sirotik olgularda transplantasyon merkezi ile erken iletişim önemlidir.

2026 Yeni Ufuklar

HBV fonksiyonel kür için siRNA (bepirovirsen, imdusiran), CAMs (vebicorvir), TLR7/8 agonistleri, terapötik aşılar kombinasyon çalışmalarında. PBC/PSC için PPAR agonistleri, HDV için Pegile-IFN λ + bulevirtid + lonafarnib. AIH'de B-hücre hedefli tedaviler (rituksimab, belimumab).

Sık Sorulan Sorular

Kronik hepatit ne kadar sürer?

Tanım gereği ≥6 ay sürer; nedene göre ömür boyu takip gerekebilir.

Kronik hepatit tam iyileşir mi?

HCV'de %95+ SVR ile kür sağlanır; HBV'de fonksiyonel kür (HBsAg kaybı) hedeflenir; AIH'de uzun remisyon mümkündür.

Karaciğer nakli gerekir mi?

Dekompanse siroz veya HCC gelişirse değerlendirme gerekir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi bireyseldir. Hepatoloji/iç hastalıkları uzmanınıza danışınız.