Trisiklik Antidepresan ve SSRI'lar: Kime, Ne Zaman?

Giriş: Trisiklik Antidepresan ve SSRI'lar: Kime, Ne Zaman Neden Önemlidir?

Fonksiyonel dispepsi; erişkinlerin %10-20'sinde görülen, iş gücü kaybı ve yaşam kalitesinde belirgin düşüşe yol açan bir bozukluktur.

Organik hastalıklara (peptik ülser, malignite, GÖRH, kronik pankreatit, safra taşı, ilaç) benzer semptomlar verir; ancak endoskopi ve tetkikler negatiftir.

Patofizyolojide mide boşalma bozukluğu, viseral hipersensitivite, azalmış fundus akomodasyonu, düşük dereceli enflamasyon, H. pylori, mikrobiyota disbiyozu, beyin-bağırsak ekseni rol oynar.

Detaylı bilgi için Fonksiyonel Dispepsi Tedavisi; ilgili: gastrit, reflü, ülser, H. pylori. Uzman görüşü için klinikuzmani.com.tr.

Fonksiyonel Dispepsi Nedir?

Üst karın (epigastriuma) yerleşimli, kronik veya rekürren rahatsızlıktır.

Endoskopik olarak ülser, malignite, GÖRH ve yapısal patoloji dışlandığında konur.

Semptomlar en az son 3 ay, başlangıç ≥6 ay önce olmalıdır.

Rome IV Kriterleri

Aşağıdakilerin bir veya daha fazlası olması yeterlidir:

- Rahatsızlık verici postprandiyal dolgunluk (haftada ≥3 gün).

- Erken doyma (haftada ≥3 gün).

- Epigastrik ağrı (haftada ≥1 gün).

- Epigastrik yanma (haftada ≥1 gün).

Semptomların, organik hastalığı düşündüren bulguların yokluğunda ortaya çıkması şarttır.

PDS (Postprandiyal Distress)

Öğün sonrası dolgunluk, erken doyma, şişkinlik.

Mide akomodasyon bozukluğu ve boşalma yavaşlığı ön planda.

Prokinetik ve düşük-doz mirtazapin faydalı olabilir.

EPS (Epigastrik Ağrı)

Aralıklı epigastrik ağrı veya yanma; öğüne mutlak bağımlı değil.

PPI ilk tercih; refrakter olguda düşük doz TCA (amitriptilin).

GÖRH ve Ülser ile Ayrım

GÖRH: retrosternal yanma, regürjitasyon ön planda.

Ülser: lokalize epigastrik ağrı, açlıkta belirgin, ilaçla geçer; endoskopide lezyon.

FD: lezyon yok, semptom paterni farklı.

Alarm Bulguları

Kilo kaybı, disfaji, üst GİS kanama, anemi, palpabl kitle, ailede üst GİS kanser öyküsü, 50/55 yaş üzeri yeni başlangıç.

Hepsi endoskopi + görüntüleme gerektirir.

Endoskopi Endikasyonu

Alarm bulgular, 50/55 yaş üzeri yeni başlangıç, tedaviye dirençli olgular, aile öyküsü.

Genç, alarm bulgusu olmayan hastada endoskopi rutin değildir; test-and-treat stratejisi önerilir.

H. pylori Test-and-Treat

Genç dispeptik + alarm yok → üre nefes testi veya dışkı antijeni.

Pozitifse eradikasyon (Maastricht VI/Floransa 2022): bizmutlu dörtlü tedavi ilk seçim (bölgesel dirençe göre).

Eradikasyon sonrası semptomların ~%10 hastasında kalıcı iyileşme sağlar.

Gastroparezi Ayrımı

Gastroparezi: mide boşalma testinde belirgin gecikme, sık kusma, kilo kaybı.

FD-PDS'de boşalma normal veya hafif yavaş.

4 saatlik sintigrafi altın standarttır.

Beyin-Bağırsak Ekseni

Anksiyete, depresyon ve stres FD semptomlarını artırır.

Nörogastroenterolojik yaklaşım nöromodülatörleri ve psikoterapiyi entegre eder.

PPI Tedavisi

EPS baskın olguda ilk seçim; 4-8 hafta standart doz.

Yanıt varsa aralıklı veya en düşük etkin doz.

Uzun süre kullanımda B12, magnezyum ve kemik yoğunluğu izlemi.

H2 Reseptör Blokerleri

Famotidin ve nizatidin; PPI'ya alternatif ya da geceleri ek doz.

Nokturnal semptomlarda ek fayda sağlayabilir.

Prokinetikler

Domperidon: 10 mg 3x/gün; QT uzaması dikkat.

Levosülpirid: Türkiye'de yaygın; erken doyma ve dolgunlukta etkili.

Prucalopride: 5-HT4 agonisti; PDS'de düşünülür.

Metoklopramid: Uzun süre kullanılmaz (tardif diskinezi).

TCA ve SSRI'lar

EPS'de düşük doz amitriptilin 10-25 mg gece; nöromodülasyon yolu.

Yan etkiler: ağız kuruluğu, sedasyon, kabızlık.

SSRI'lar (sertralin) tolerans avantajı sağlar.

Buspiron ve Mirtazapin

Buspiron: Fundus akomodasyonunu artırır; PDS'de yardımcı.

Mirtazapin 15 mg: Erken doyma, kilo kaybı ve anksiyeteyle birlikte olan FD'de etkili.

Bitkisel Destekler

Zencefil: Mide boşalmayı hızlandırır.

Nane yağı (peppermint): Antispazmodik etki, IBS ile örtüşen FD'de faydalı.

Kimyon, rezene, anason geleneksel destekler.

İberogast (STW 5)

9 bitkisel ekstrenin kombinasyonu; FD'de RCT verisi olan sınırlı sayıda üründen biri.

Semptom yükünü azaltır; nadiren karaciğer yan etkisi bildirilmiştir.

Diyet

Yağlı, baharatlı, kızarmış yiyecekler, kahve, alkol, karbonatlı içeceklerden kaçınma.

Küçük sık öğün, iyi çiğneme.

Bazı hastada düşük FODMAP denemesi faydalıdır.

Stres ve Anksiyete

Anksiyete/depresyon FD hastalarının %40-60'ında eşlik eder.

Nefes egzersizleri, mindfulness, düzenli uyku, egzersiz stres yönetiminde temel.

Hipnoterapi ve BDT

Bilişsel davranışçı terapi ve gut-directed hipnoterapi FD'de kanıt düzeyi artmaktadır.

İlaç yanıtsız olgularda tercih edilir; uzun vadeli remisyon sağlayabilir.

Yeme Hızı ve Öğün

Yavaş yeme, öğün başına 15-20 dk, telefon/TV olmadan.

Küçük porsiyonlar (300-400 kcal) daha iyi tolere edilir.

Sigara ve Alkol

Sigara alt özofagus sfinkter tonusunu düşürür ve FD semptomlarını artırır.

Alkol mukozal irritasyona yol açar; sınırlanmalı veya bırakılmalıdır.

Obezite

Karın içi basıncı artırır; postprandiyal dolgunluk ve reflü riskini büyütür.

%5-10 kilo kaybı FD ve reflü semptomlarını belirgin azaltır (obezite tedavisi).

Gebelikte

Fizyolojik gecikmiş mide boşalması + hormonal etkiler.

İlk basamak: yaşam tarzı ve antiasit (aluminyum-magnezyum).

PPI (özellikle omeprazol) gerektiğinde güvenli sayılır; hekim gözetiminde.

Yaşlı FD

Alarm bulgu sıklığı arttığı için endoskopi eşiği düşüktür.

İlaç etkileşimleri (PPI ve klopidogrel, warfarin) dikkat.

Çocuk FD

Rome IV pediatrik kriterleri kullanılır.

İlaç sınırlı; yaşam tarzı, aile eğitimi ve BDT ön planda.

Refrakter Dispepsi

PPI + prokinetik + nöromodülatör kombinasyonu.

Multidisipliner: dahiliye + gastroenteroloji + psikiyatri + diyetisyen.

Alt tip yeniden değerlendirilir, örtüşen IBS/GERD/gastroparezi araştırılır.

Uzun Vadeli Takip

Alarm bulgusu yoksa yıllık klinik değerlendirme yeterlidir.

PPI kullanımı en düşük etkin dozda ve süresi kısıtlı tutulur.

Nörogastrik yaklaşım (BDT, hipnoterapi) relapsları önler.

Yaşam Kalitesi

FD, yaşam kalitesini kronik hepatit veya kalp yetersizliği ile benzer düzeyde etkiler.

Multimodal tedavi ve hasta eğitimi belirgin iyileşme sağlar.

Bizi Diğer Kliniklerden Farklı Kılan Yaklaşım

Kanıta dayalı protokoller (Rome IV, ACG/CAG 2017, ESNM 2021, Maastricht VI/Floransa 2022), Rome IV alt tip belirlemeye dayalı bireysel tedavi, H. pylori test-and-treat, PPI/prokinetik/nöromodülatör titrasyonu, diyet-yaşam tarzı-BDT-hipnoterapi entegrasyonu ve multidisipliner ekip.

Hangi Doktora Başvurulmalı?

İlk adım iç hastalıkları (dahiliye); kalıcı veya alarm bulgulu olgularda gastroenteroloji ve gerektiğinde psikiyatri ile ortak yönetim. Uzman görüşü için kliniğimize.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç ve Hareket Planı

Trisiklik Antidepresan ve SSRI'lar: Kime, Ne Zaman başarısı; alt tip belirleme (PDS/EPS) + H. pylori taraması + PPI/prokinetik + gerektiğinde nöromodülatör + diyet/yaşam tarzı + BDT/hipnoterapi bütünlüğüne dayanır.

Detaylı program için Fonksiyonel Dispepsi Tedavisi; ilgili sayfalar: gastrit, reflü, ülser, H. pylori, mide hastalıkları takibi.

Uzman görüşü için klinikuzmani.com.tr üzerinden randevu alabilirsiniz. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel plan için hekim değerlendirmesi şarttır.